Apaçi Kime Denir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
İstanbul’da, sokakta yürürken ya da bir kafede otururken, bazen karşımıza çıkan belirli gruplar ya da kelimeler, toplumsal yapıyı ve anlayışları sorgulamamıza neden olabilir. “Apaçi kime denir?” sorusu da, özellikle gençler ve toplumun marjinalleşmiş kesimleri için çokça gündeme gelen bir terim. Fakat bu kelimenin içeriği, sadece bir etiket olmanın çok ötesine geçiyor. Apaçi olmak, genellikle belirli bir yaşam tarzını, bir grubu ya da davranış biçimini tanımlamak için kullanılır, ama bu kavramın toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından anlamı ve etkisi üzerine düşünmek, çok daha derin bir meseledir.
Apaçi Kimdir? Sokakta Gördüğümüz Görünüm
İstanbul’daki sokaklarda, toplu taşıma araçlarında ya da işyerinde “apaçi” tanımına uyan tipik figürlerle sıkça karşılaşıyoruz. Kimi zaman genç, kimisi ise çok daha yaşlı. Genellikle bu terim, başında bandana, gözlük, kırık dökük bir tişört ya da eski bir ceketle gezen, sokak müziği yapan, özgür bir yaşam tarzını savunan biri için kullanılır. Ancak dışarıdan bakıldığında, apaçi tanımının bir stereotype (kalıp yargı) olduğunu fark etmek çok zor değil. Bu tanım, bazen küçümseyici bir bakış açısıyla, toplumun normlarına uymayan, yani “başkaları” olarak algılanan grupları etiketlemek için kullanılabilir.
Bir gün toplu taşıma aracında, yanımda oturan gençlerin konuşmalarını duydum. Biri, “Bunlar apaçi, hepimiz aynı takılmayalım” dedi. Diğerleri de onaylar şekilde başlarını salladılar. İçimden, “Peki, apaçi olmak ne demek? Bir insanın dış görünüşü, düşünce ve hayat tarzı ile mi tanımlanır?” diye sordum. Bu sohbeti dinlerken, apaçi kelimesinin bir nevi dışlanmışlıkla, bir yaşam biçimiyle ilişkilendirildiğini fark ettim. Ama bu, sadece dış görünüşle ya da davranışlarla sınırlı bir tanım değildi.
Apaçi Olmak ve Toplumsal Cinsiyet: Kim Kimdir?
Sokakta veya sosyal medya üzerinde apaçi olarak tanımlanan bir grubun çoğunlukla erkeklerden oluştuğunu görmek de mümkün. Burada bir cinsiyet eşitsizliği devreye giriyor. Apaçi kelimesinin, genellikle erkeklere atfedildiğini ve bunun bir tür erkeklik kodlarıyla ilişkili olduğunu söyleyebilirim. Bu durum, erkeklerin dışarıdan bakıldığında “yeni normlara uymayan” bir kimlik sergilemelerini, çoğu zaman toplum tarafından hoş karşılanmayan ve “toplum dışı” olarak görülen bir davranış biçimi sergilemelerini anlatıyor. Ancak işin içinde sadece erkekler yok. Bu toplumun bir parçası olan kadınlar da zaman zaman apaçi etiketini kendilerine yakıştırıyorlar. Ancak kadınların bu kimliği sahiplenmesi, bazı toplumsal bariyerlerle karşılaşabiliyor.
Bir arkadaşımın başına geleni hatırlıyorum. Genç bir kadındı ve sokakta neşeyle yürürken, etrafındaki insanlar “apaçi” demişti. Yani onun dış görünüşünü, tavırlarını ve giyim tarzını, ona kimlik atanarak bir kenara koyuyorlardı. Burada, toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dair bir başka sorun beliriyor. Apaçi olmak, toplumsal bir normdan sapma anlamına geliyor, ancak bu normlar daha çok erkeklerin davranışlarıyla ilişkilendiriliyor. Kadınların buna dahil olması, bazen toplumun cinsiyetçi bakış açısını daha da açığa çıkarabiliyor.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet: Apaçi Tanımının Toplumdaki Yeri
Apaçi kelimesi, çoğu zaman sadece bir yaşam tarzını tanımlamaktan çok, toplumun marjinalleşmiş kesimlerini dışlamak için de kullanılır. Bu noktada, meselenin daha derin bir sosyal adalet boyutunu göz önünde bulundurmak gerekiyor. İnsanlar, birbirlerinden farklı olabilirler ve farklı bir hayat tarzını benimseyebilirler. Toplumda apaçi tanımına giren bireyler, bazen yoksullukla mücadele eden, bazen de özgürlüğünü arayan insanlardır. Ancak ne yazık ki, çoğu zaman bu insanlar, dışlanmakta, alay edilmekte ve toplumdan “öteki” olarak görülmektedirler. Bu durum, sosyal eşitsizliği besler ve çeşitliliği kutlamak yerine, insanları belirli kalıplara sokarak sosyal adaletsizliği derinleştirir.
Bir gün bir arkadaşımın doğum günü partisine gitmiştim. Çeşitli insanlar vardı ama bir grup vardı ki, tam olarak apaçi tanımına uyan bir şekilde giyinmiş, müzik yapıyordu. Onlara yaklaştım ve konuştuk. Aslında, onların çok derin düşünceleri vardı; sanatla, toplumsal meselelerle, kendini ifade etme biçimleriyle ilgili. Ama dışarıdan bakıldığında, tamamen yüzeysel bir şekilde “apaçi” olarak tanımlanmışlardı. Burada, toplumsal cinsiyet ve sosyal adaletin rolünü gözler önüne sermek istiyorum. Dış görünüşlerine göre yargılamak, onları anlamadan etiketlemek, bu insanların kendilerine olan saygısını zedeler. Sosyal adaletin temeli, her bireyi olduğu gibi kabul etmekten geçer.
Sonuç: Apaçi Kime Denir?
Apaçi kime denir sorusu, sadece bir sokak terimi olmaktan çok daha fazlasıdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından, bu kavramın içinde çok sayıda soruyu barındırıyor. Apaçi olmak, dışlanmışlıkla, cinsiyet eşitsizliğiyle ve toplumsal normlara uymamakla ilişkilendirilen bir kimliktir. Ancak bu kimlik, genellikle yanlış anlaşılır ve dışlanmaya yol açar. Oysa ki, farklılıkları kabul etmek, çeşitliliği kutlamak ve her bireyi olduğu gibi kabul etmek, gerçek sosyal adalete giden yoldur. Bizler, insanları yalnızca dış görünüşlerine göre etiketlemek yerine, onların gerçek kimliklerini ve yaşam tarzlarını anlamaya çalışmalıyız. Çünkü her birimiz, toplumun bir parçasıyız ve hepimizin eşit haklara sahip olması gerekir.