Normal Postür Nasıl Olmalı? Güç, İktidar ve Toplumsal Düzenin Siyaseti
Toplumların inşa ettiği düzenler, bireylerin ve grupların davranış biçimlerini şekillendirir. Bu şekillenme, sadece sosyal normlarla sınırlı kalmaz; aynı zamanda iktidar ilişkilerinin, kurumların ve ideolojilerin ne şekilde işleyeceğini belirler. “Normal postür” derken, sadece bedensel duruştan bahsetmiyoruz; burada kasvetli bir siyasal yapının dayattığı normlar, bireylerin toplumdaki yerini nasıl bulduğunu, gücün kimde toplandığını ve katılımın nasıl şekillendiğini de ima ediyoruz.
Siyasi hayatın her alanında, güç ve iktidar ilişkileri, insanları belirli bir düzende, belirli bir “postürde” tutmaya çalışır. Bu postür, sadece fiziksel duruşu değil, düşünce biçimlerini, davranışları ve hatta demokratik katılımın sınırlarını ifade eder. Peki, bu güç ilişkilerinin içindeki “normal” duruş nedir? Ne zaman normal bir vatandaş, sıradan bir “oy veren”e dönüşür? İktidarın yapıları, demokrasi ve meşruiyet gibi kavramlarla nasıl ilişkilidir? Bu sorulara yanıt ararken, toplumsal düzenin inşasında bireylerin katılımını, bu katılımın sınırlayıcı yönlerini ve normalin aslında ne anlama geldiğini tartışalım.
İktidar ve Normal Duruş: Kimin Söz Hakkı Var?
İktidar, sadece yönetme ya da yönetilme değil, aynı zamanda bireylerin kimliklerinin, sosyal ve politik rollerinin nasıl şekillendiğiyle ilgilidir. Foucault’nun “iktidar her yerde” söylemi, bu ilişkilerin çok katmanlı yapısını vurgular. İktidar, yalnızca devletin ya da otoriter bir rejimin tekelinde değildir; aynı zamanda toplumsal normlar, kurumlar ve bireyler arasında sürekli bir mülkiyet ilişkisi halindedir. Bu bağlamda, “normal postür”, devletin, medyanın ve diğer toplumsal yapılarının bireyleri nasıl şekillendirdiğinin bir simgesidir.
Örneğin, bireylerin davranışlarının “normal” kabul edilmesi, bu davranışların iktidar tarafından belirlenen sınırlar içinde olması gerektiği anlamına gelir. Siyasi iktidar, kurumlar aracılığıyla toplumu yönlendirir ve bu yönlendirme, “normal” davranış biçimlerinin belirlenmesinde belirleyici rol oynar. Sosyal hayatta “normal” olmak, belirli ideolojilerin ve değerlerin içerildiği bir çerçevede yer almak anlamına gelir. Bu durum, güç ilişkilerinin ne kadar derin olduğunu ve bireylerin çoğu zaman bu yapılar içinde ne kadar etkisiz kaldığını gösterir.
Bir toplumda “normal postür” genellikle egemen ideolojilerle ilişkilidir. Mesela, liberal demokrasilerde, bireysel haklar ve özgürlükler vurgulansa da bu ideolojik söylem, çoğu zaman iktidarın baskılarını da içerir. Seçimle belirlenen hükümetlerin, toplumun geniş kesimlerine yönelik uyguladığı normlar, genellikle vatandaşların “doğru” ve “normal” davranışları sergilemeleri için bir yön belirler. Bu durum, sadece hukuki değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal bir baskıdır.
Meşruiyet ve Demokrasi: Normal Duruşun Sınırları
Meşruiyet, siyasi bir yapının halk tarafından kabul edilmesi ve bu yapının otoritesine duyulan inançtır. Bir devletin ya da yönetim biçiminin meşruiyeti, genellikle halkın katılımı ile şekillenir. Ancak, her ne kadar demokratik seçimler ve yurttaş katılımı üzerinden meşruiyet sağlansa da, normalin ne olduğu her zaman tartışmaya açıktır.
Demokrasi, halkın iradesinin belirleyici olduğu bir yönetim biçimi olarak tanımlansa da, pratikte çoğu zaman farklı güç odaklarının bir arada var olduğu karmaşık bir sistem sunar. Örneğin, günümüzde birçok demokratik toplumda, bireylerin siyasi süreçlere katılımı, genellikle yalnızca seçimlere katılmakla sınırlıdır. Bu durum, katılımı sınırlayan ve aslında toplumsal düzenin normalini zorla dayatan bir mekanizmaya dönüşebilir. Katılım, bir oy kullanmaktan ibaretse, o zaman bireylerin iktidar ilişkilerinde ne kadar etkili oldukları sorgulanabilir.
Bugün, örneğin gelişmiş demokrasilerde, seçim dönemlerinde medya ve ekonomik gücün elinde olan birkaç büyük oyuncu, kamuoyunu şekillendirir ve “normal” davranış biçimlerini dayatır. Bu durum, bireylerin kendilerini bu güçlü etkilere karşı koruyup koruyamayacakları, gerçekten demokratik bir katılım sağlanıp sağlanamayacağı konusunda soru işaretleri doğurur. Üstelik, bu meşruiyet anlayışı her zaman evrensel değildir. Aslında, gelişen siyasal olaylar, örneğin ABD’deki 2020 Başkanlık Seçimleri gibi olaylar, toplumsal kutuplaşma ve siyasetin kutuplaşmasının nasıl bir “normal postür” halini aldığını göstermektedir.
Katılımın Sınırlamaları: Yurttaşlık ve İdeolojiler
Yurttaşlık, bir bireyin devletle olan ilişkisini, haklarını ve yükümlülüklerini tanımlar. Demokrasi kavramı, yurttaşların aktif bir şekilde katılımını gerektirir. Ancak, toplumlarda genellikle bu katılım sınırlıdır. Hangi bireylerin veya grupların bu katılıma hak kazandığı, genellikle ideolojik yapılarla ilişkilidir. Bu ideolojiler, kimin söz hakkına sahip olduğunu belirler.
Örneğin, sosyal medya, günümüzde toplumsal katılımın önemli bir aracı haline gelmişken, aynı zamanda büyük güç odaklarının kontrol ettiği bir platforma dönüşmüştür. İnsanlar, sadece kendi fikirlerini ifade etmekle kalmaz, aynı zamanda iktidarın dikte ettiği normlara da uyum sağlamak zorunda kalır. Çoğu zaman, bu mecralar üzerinde insanlar sadece mevcut iktidar yapıları çerçevesinde kendilerini ifade edebilirler. Yani, katılım çoğu zaman bir illüzyon olabilir. Bireylerin ve grupların, belirli bir düzende “normal postür”ü benimsemeleri beklenir.
Güç, İdeolojiler ve Toplumsal Düzenin Normları
Sonuç olarak, “normal postür”ün ne olduğu sorusu, toplumsal yapının, ideolojilerin ve güç ilişkilerinin sürekli bir etkileşiminin ürünüdür. Bu duruş, sadece fiziksel bir kavramdan çok daha fazlasını ifade eder; bireylerin toplumsal düzen içinde belirli bir yerde konumlanması, onlara verilen sosyal ve politik rollerin bir yansımasıdır. Toplumlar, belirli bir “normal” duruşu dayatarak, bireylerin katılımını sınırlarken, aynı zamanda iktidar ilişkilerini de yeniden üretiyorlar. Demokrasi, katılım, ve meşruiyet gibi kavramlar bu yapıyı şekillendiren temel araçlar arasında yer alır.
Peki, toplumun “normal” dediği duruşa ne kadar güvenebiliriz? Katılımın sınırları nedir ve bu sınırlamalar ne kadar adildir? Toplumda gerçekten demokratik bir katılım mümkün mü, yoksa sadece iktidarın yeniden üretilen bir oyunu mu oynanıyor? Bu sorular, toplumsal yapıyı daha derinlemesine anlamamıza ve daha adil bir sistemin mümkün olup olmadığını sorgulamamıza yardımcı olabilir. Bu noktada, sizce toplumların normları ne kadar esnektir? Demokrasi gerçekten halkın egemenliğini sağlamak için işliyor mu?